Moçambique

Moçambique
Parque da Gorongosa

Douro

Douro
An cama de mofo

terça-feira, 16 de novembro de 2010

UA LHÉNGUA SIEN LHITERATURA NUN SUBREBIBE

Anterbista salida onte, l die 16 de Nobembre, ne l Jornal Nordeste.


diç-mos la scritora mirandesa Adelaide Monteiro, cun quien fumus a falar apuis de haber salido l sou lhibro de poemas Antre Monas i Sbolácios, pula eiditora Zéfiro. Ye este un “lhibro screbido por ua mulhier cun l sentir de mulhier”, botando acá para fuora l que le bai na alma, traiendo cachico de l que fui la sue nineç na Speciosa, tierra adonde naciu ende por meios de l seclo XX.
Ne ls readdeiros dous anhos Adelaide Monteiro ten sido la scritora mirandesa que mais ten publicado, seia nesta Fuolha Mirandesa, seia an blogues, subretodo ne l blogue http://frolesmirandesas.blogspot.com i tamien ne l sou blogue pessonal http://especiosameuamor.blogspot.com/ Adelaide ye ua artista que scribe poesie cun grande senseblidade i tamien, stando agora a purparar ua sposiçon de quadros que pa l anho que ben poderemos ber.
Hai que ler cun atento l que mos diç Adelaide Monteiro subre la lhéngua i la lhiteratura mirandesas, adonde las mulhieres stan a ser un causo sério que hai que mirar cun atento, puis dende puode benir muita cousa nuoba pa la lhéngua mirandesa. Mas deixemos la scritora falar eilha mesma, culas sues palabras.

Hai quanto tiempo scribes mirandés?
Ampecei bai para dous anhos, ne l die un de Janeiro de 2009, quando criei un blogue an mirandés. Sabie falar la lhéngua mirandesa zde nina, mas nun la screbie. Apuis, ampecei a screbi-lo tal i qual cumo la falaba, cun muito erro. Tube cuncéncia de que, para algua beç l screbir cun culidade, you tenie que ampeçar de algun modo i apuis ir daprendendo als poucos i al modo que screbie. Aprende-se a screbir screbindo. Assi fiç i assi cuntino a fazer, studando-lo até que nun me quéden dúbedas.

Qual fui la tue eideia al screbires este librico?
Quando ancomecei a screbir, nunca me passou pula eideia que algua beç eirie a screbir i a publicar un lhibro. Fui screbindo l que me iba n’alma i, al mesmo tiempo que screbie, iba publicando todo ne l blogue.
Apuis que me fui perpuosto publicar un lhibro, senti-me hounrada porque desta maneira, darei un pequeinha ajuda nun solo pal zambolbimiento de la lhéngua, mas tamien ua ajuda ne l registro de la stória de l miu pobo que desta maneira nun se apagará cun l tiempo. Ua beç que l mirandés era ua lhéngua oural, nun habendo quien screbira, la stória nun passarie pa las giraçones feturas.

Puodes caratelizar l tou lhibro para que las pessonas sában i assi l conhéçan?
L miu lhibro ye de poesie. Screbindo l que me bai n’alma, sien poner las palabras nua cadena, l lhibro ten que tener pula cierta muito daquilho que sou.
Muita beç l sujeito poético sou you mesma; outras bezes nó. Atrabeç de la scrita fago-me atriç, ancarno ua personaige, ua figura, i boto para fuora ls sous sentimientos cumo se fura you la ama deilhes.
Hai ne l miu lhibro muito de la mie nineç, muito bózio acontra las anjustiças de l mundo, acontra las anjustiças subre las mulhieres. Ye sien dúbeda, un lhibro screbido por ua mulhier cun l sentir de mulhier.

Que amportança cuidas que ten la lhiteratura mirandesa pa la nuossa lhéngua?
Ua lhéngua sien lhiteratura nun subrebibe. Ye cumo ua pessona que resfuolga mal i nun trata la falta de aire cun pírolas; a ua dada altura atafanha-se. Assi ye cun las lhénguas sien lhiteratura, ban-se perdendo cousas, bocabulairos, stória, bai-se la ouralidade zbotando. Sien lhiteratura deixarie de haber ancentibo pa la studar porque nun habie por adonde i als poucos quedarie tamien sien aire, i la lhéngua morririe-se.

Bás a cuntinar a scribir i se possible, publicar nuobos lhibros?
Screbir para mi yá ye ua necidade, an poesie ó an prosa, rialidade ó ficçon. Screbir fai parte de ls mius dies.
Publicarei, cun muito gusto, siempre que tenga ouportunidade, an prosa ó an poesie.

Cumo abaluas la situacion actual de la lhéngua mirandesa i l que achas que debe de ser feito?
Para alhá de l que fui siempre feito puls porsores i studiosos, çque fui oufecializada la lhéngua, muito se fizo a níble de scrita nestes trés ó quatro redadeiros anos, atrabeç de ls blogues i de lhibros. Hai que cuntinar l caminar i muita mais giente tenerá que se aponer a screbir, a aprendé-la, para que la lhiteratura tenga cada beç mais culidade.
Muito se fizo neste último anho a níble de l´outarquie. L redadeiro die de la Lhéngua Mirandesa, die desassiete de Setembre, fui un marco amportantíssemo i que a miu ber se ancomeçou a muntar la máquina pa l zambolbimiento de l Mirandés, ua beç que essa máquina fui anstitucionalizada.
Hai que seguir cun todos ls porjetos que ende nacírun, cumo ampeço para apuis siempre abançar.
L Stado ten que dar apoio, ten oubrigaçones an relaçon a ua lhéngua de Pertual que nun stá a cumprir.
Un punto mui amportante pa l zambolbimiento ye ansiná-la cada beç mais i a mais giente, mesmo a giente que nun seia mirandesa i, subretodo falá-la an família para que seia an mirandés que ls ninos fálen an casa cumo se passaba cun nós.
You sei que nun ye fácele, que anfeliçmente ls ninos stan l mais de l tiempo a ber telbison ó ne l cumputador, mas cabe-le als pais essa ourientaçon.
Tamien sei que muitos pais inda cúidan que, falando an mirandés, ls ninos nun daprénden bien l Pertués. Ua falsa queston. Todos ls ninos son capazes de daprender, todos nós aprendímos i nun fui por tener falado mirandés an ninos que falamos mal l Pertués i nun fui tamien por esso que sentimos algua deficuldade an fazer ls nuossos studos.
Falar mirandés ye fundamental para que la lhéngua nunca se muorra.

Anterbista feita de Amadeu Ferreira




Ua manhana de nubrina (a tapar estas quelores)





Un ancontro cun l lhobo ó raposa, einesperado, uas bistas curtas anque las bistas séian lhargas, un recio a meté-se-me ne ls uossos, ua resina de star an casa, ... un die de nubrina cerrada an que l loinge ye mui acerca.
Pérden-se-me las palabras por estes caminos cun l chano molhado, adonde ls pies resbálan, las letras me fúgen na rebuolta de l tiempo, adonde las quelores de Outonho se me tapórun cun las goticas de la nubrina cerrada.
Miro palantre mas acaba-se-me l camino pa ls uolhos, la cabeça cansa-se-me.
Nun déixan de ser guapas las bistas adonde somos capazes de chegar, porque einigmáticas, porque ancierto l que para alhá bibe, porque todo stá anrebulhado an papel de seda a deixar ber solo pouca cousa, an meia znudeç sensual.
Yá tirei retratos para quedar esta nubrina marcada ne l calendário de la mie preséncia ne l Praino, neste Outonho de scassos dies na Speciosa. Porque anteimamos an seguir las stradas tanta beç, cumo formigas nos sous carreirones quando ándan a ancher ls celeiros de l formigueiro?
Porque nun pararei you neste castielho cargado de mofo, presépio de tanto anho, adonde l mofo se séca ne l Berano mas cun las pormeiras augas lhougo berdega, presépio siempre feito, a cada anho cun menos figuras!
Anque guapa, la nubrina fai-me doler la cabeça, anque séia ne l Praino. Gusto de bistas lhargas adonde ls mius uolhos béban auga nas punticas de ls cabeços adonde chégan a sue quelor cinza azulada de tan loinge séren, gusto de deitar ls mius suonhos nas ourrietas i spertar ls pies nas rebuoltas de ls caminos soudosos de passos.
Assi, nun me abinturo pul termo. Nó porque ténga miedo, ls lhobos yá nun me méten miedo zde que andube a caçar liones i zde que las cuontas que an nina me amedruncában se zeliran na mie mimória. Tengo miedo de ls perros de ls pastores, siempre tube. Inda onte, ls sonidos de ls chocalhos acerca de l camino por adonde habie de passar me fazírun atrabessar cerrados, saltar paredes, para salir muito mais adelantre. Són tanto perro i tan medonhos que me parece que ls lhobos al pie deilhes son berdadeiros cordeiricos.
Anté que l sol nun sperte atrás de l cabeço de l Sierro i me almeie ls amarielhos, burmeilhos i ocres de l termo, porqui me quedarei a scarbar l lhume i a fazer la marmelada, roubando a la casa ls oulores a marmelos.

domingo, 7 de novembro de 2010

Hai ua madrugada

Hai ua madrugada an cada die i hai ua scuridon a anfilar cada madrugada i,... hai ua ourora.
Sintada na ourora que loinge inda bén, stribada ne l siléncio desta spertina, scribo cun la mesma necidade cun que resfolgo, lhimpando l sangre de l gás benenoso para apuis antrar l ocçigénio i se renobe.

Hai cousas que tengo que fazer para me mantener biba por drento, botar para fuora l que bai n´alma, an lhibros ó an telas, adonde quedaran seinhas, ajuntando l passado cun l presente i caminando a caras al feturo.
Si, porque tal i qual l´aire que mos entra pa ls pulmones i que sien el mos atafanhamos, tamien la bida sien sprança de feturo, mos mata als poucos…


… Tenes ua lhágrima a atalancá-te l riu que nun deixa que ls tous uolhos béian la lhuç. Tenes ua tristeza a cerrá-te l´alma que nun te deixa caminar.
Tenes ua friaige a anregelá-te l cuorpo que nun te deixa ber l mar
i nel biajar.
...Fai de l miu ombro la resbalina para essa lágrima para que se sgúbie i te deixe l riu suolto!
Nun la lhimpes, anque l lhenço seia ameroso!
Deixa-la cair ne l riu, para que cun eilha l carambelo se scáche!
Apuis, hás-de tirar deilha l sal para que nun mate las flores.
Rega-las, mas nun se te squéça daqueilhas acocadas ne l rugaço, a murchar!
Ls puolos medrarán, las quelores abibarán, debrebe quererás soltá-te
ne l ouciano, debrebe caminarás serena.
Que cousa tan guapa
ye ua flor regada,
nun rugaço de mulhier!

A seguir a cada madrugada hai un sol naciente, a acabar cun la scuridon…

quarta-feira, 3 de novembro de 2010

Screbir por screbir

Stá soalheiro l die neste outonho. Crecírun ls choros de las árboles, cun la chúbia. Çpíden-se agora de las fuolhas que ban bolando, bolando, até que se caien cun sonidos quaije que xordos, mas cun sonidos, si, i apuis se ajúntan a formar xaragones. Hai un sonido ne l cair de la fuolha que, stando un atento, se sinte.
Pa l´anho serán tierra que ajudará a medrar outras fuolhas, neste ancessante ciclo de la renobaçon de la natureza.
Stá ameroso este outonho, al menos eiqui.
Las rosas tornórun al jardin i ls miosotes stan a florir an sue pequenheç i singeleza dun azul de cielo a puxar bioleta de naçer de sol. Rien-se par´un quando ls miramos.
La beladona yá se arreculhiu na sue cebolha, las carbalhas anfeitórun l die de Finados i quando se scapáren, restará la camélia que se porpara para, juntamente cun l azebinho i la streilha burmeilha, anfeitar las casas ne l Natal.
Nestes tiempos an que bibimos, neste mundo de eiconomie global, hai de todo todo l´anho i, anque nun téngamos flores ne l jardin porque se amedruncórun cun l friu, tenemos flores chegadas doutros países i de stufas, guapas, eizóticas, alguas de mistura genética que yá de coubes se fázen flores.
Mundo eibeluído ye este an que bibemos, ténicamente, cientísticamiente, pal bien i pal mal.


segunda-feira, 25 de outubro de 2010

A remexer an einutelidades



A remexer an cunferrumes i cousas einuteles de que la casa stá chena nesta sociedade de cunsumo, an que tenemos serbiçios de quemer i muita outra cousa que nunca ousamos, ó porque téngan cercadura de ouro i se strague na máquina i lhabando-ls a mano, stragamos l tiempo que poderiemos star cun amigos, porque, ye para amigos que ls ponemos na mesa, ó porque nun queremos que se zapareilhe l serbiçio de cristal porque yá nun se fabrica l modelo, ó porque stá a cheirar a mofo quando queriemos poné-lo ne la mesa porque la casa queda nua region húmada i yá nun dar tiempo de lhabar. Nesta altura dou-me de cuonta de l quanto somos boubos por tener tanta cousa an casa. Bien fázen ls jobenes que solo quieren l eissencial.
Tanto atrenate tenemos an casa, nós que mos criemos cun tan pouco!
Quando ye assi bou a parar a la casa pequerrica adonde me criei i torno a quemer ne l prato redondo cun un garfico de fierro, todos puostos alredor de l prato, para cada un sou, drumir na cama de fierro cun cobre amarielho, lhaton, tiro l bestido de ls fiestas de l´ arca, alhá guardado ambuolto nun panho de lhino para que nun quéde amarielho. L mínimo, scassamente l mínimo.
Tanta cousa scusada tenemos agora! Secalha fui por tenermos tan pouco, mos dou para ir anchendo la casa cumo quien, cun ua anchideira enche un chouriço i lo bai apertando para que nun quede cun ningun uoco.
Hai ua cousa de bantaije, hai mais trabalho para las mulhieres de la lhimpeza…




sábado, 23 de outubro de 2010

L causo de l BPN

Hai cousas que nun antendo neste paíç i ua deilhas ye esta de l BPN.
La geston fui l que fui, un zbaziar de capitales pa ls bolsos de mais que muitos, denheiro que era duns i doutros, muito de giente mui poderosa a la cierta i por isso se decidiu cumo se decidiu. Se ls depositantes fussen solo pequeinhos aforradores, secálha tenie ido lhougo al fondo i l goberno nun se agoniaba cun l zastre financeiro.
Apuis, para eibitar l zastre financeiro, l stado anchouriçou-l quatro mil milhones de ouros i nacionalizou-lo.
Agora, inda cun la situaçon líquida negatiba, diç que ten que l oumentar l capital an quatrocientos milhones de ouros, para que ls rácios quéden eiquelibrados que ye l que ye perciso apuis que se lhimparen ls atibos cun las probisones eizistentes. Apuis disso l Goberno bai a pribatizá-lo.
Ora l que a mi me mete uns facanitos na cabeça ye que la benda nun será por menos de 180 milhones de ouros. Dízen inda que quien l mercar tenerá que meter capital i cunstituir probisones de 700 milhones por bias de l zeiquelíbrio por causa de eicesso de pessoal, de l créditos cun garaties ancobrábles etc etc l que se bei que puls bistos cuntinou a ser gerido nó mui bien...
Ora antón, a ber se hai ua alma que me splique, porque you nun antendo nien que rebire la mie cuntablidade d´alrobés.
Anton méten 400 mil i apuis bénden por 180 mil i dízen als pobres cidadanos que nun sal de l ourçamiento de l stado???
Yá staba perbista ua berba no ourçamiente de anho atrasado que nun fui gasta. Mas que me amporta que steia, até podie star hai mais tiempo; la zpesa só se fai quando se fai i se nunca se fazir la berba alhá stá...
Porquei nun ye bendido cumo stá i quien l compre que l meta l denheiro?
Anton, i se nun aparecir cumprador? Cuntina a ser essa sangressuga a chupar-mos l pouco sangre???
Mais ua ampresa pública a ampobrecer-mos i cun ademenistradores a ganhar lhargos miles por més?!...
Anton la defrença quien la pon, fuora yá l que habie salido antes?...
Fai-me lembrar la díbida de l sumarino... Anton ye perciso alguien doutro paiç, neste causo Alemanha, benir a dezir a estes boubos que mos gobérnan que essa díbeda ten que ser cuntablizada para se calcular l défice????

Haba pacéncia!!!

domingo, 17 de outubro de 2010

Sinto-te





Sinto-te an cada fuolha que piso ó barro, an cada resfolgar cumpassado de manhanas mornas, tan mornas que la maiorie de l paixaros inda porqui cántan, sien se dáren de cuonta que las árboles debrebe perderan las fuolhas todas i cun eilhas la chabola.

Sinto-te nesta yerba a medrar, punticas adreitos a la lhuç, cumo paixaros de cabecica lhebantada i bico abierto quando persinten la mai a chegar cun l bicho.
Berde, tan berde esta yerba de tiempo de bendimas, de sementeira, de chano a relhampar nas sues aranheiras rente al chano, cargadas de ourbalhos.

Sinto-te neste sol cun ua lhuç bruxa, antre l chama i l bai-te, antre la gana de quedar a botar calor i la priessa de se ir a calcer las praias de outras paraiges.
Sinto-te neste tiempo morno, dadondo quiero retener ne l cuorpo la calor cun que çfaga les carambelos de l´Eimbierno; acoco-me a ti, cumo nina an xal de sue mai, naquel nial tan sou, mai i filha an porfeita quemunhon.

Sinto-te neste correr sereno de sangre nas benas i artérias an que ls toques de tue piel bótan oulores de bino abafado i castanhas que me amburráchan i me fázen segui-los.

Sinto-te na sede de que nun te baias, nas súplicas quaijeque sumissones, a las bezes quaijeque ditadura cun ordes, cun pragas de zaspero para que me acoques siempre, até que la Primabera buolba.

Sinto-te, … ne l miu cuorpo a dar seinhas d´auga, cholos calçados que tanto me pésan…

Arquivo do blogue