L zaparecimento de las abeilhas
Cousa séria esta, an buona berdade! Todo mundo diç que astanho ten sido un anho staporado para criar berduras nas huortas i todo mundo bai botando la culpa a la falta d´auga qu´anteima an nun cair.
You sou yá uns anhos ua pequeinha hourtelana de cidade i, yá l anho passado me dei de cuonta que ls tematos nun produzírun cumo era questume.
Yá screbi porqui que, astanho, ne l hourto de Sintra, nun habie abeilhas. Achei que serie de nun haber yá cormenas acerca cumo habie habido alguns anhos atrasados, ou anton por bias de ls fumos negros.
Las flores caien-se pouco apuis d´abrir. Fui-me a ler na anternete cumo era la polenizaçon de ls tematos: flores machos i fémias, polenizaçon feita cun abeilhas, ajudando cun sues paticas las partes machas a las fémias.
Outras berduras i árboles hai, que ténen uas flores machos i outras fémias. Eiqui la polenizaçon fai-se cun ls puolos que ban nas patas de las abeilhas duas flores pa las outras.
Dezi-me anton se la anternete nun ye ua cousa bárbara?!
Fui grácias a eilha que you an Sintra, a la falta d´abeilhas, me botei a cobrir las flores. You dezie masturbar ls tematos, mas na berdade ye cobrir ls tematos.
Agarro nun pincel dóndio de rabo de pabon, de ls mius de la pintura i todas las manhanas alhá m´iba you cun el, a fazer cuçquinhas a las flores.
Até eilhi todas se caien sien nacer ningun fruito. Apuis, ls tematos ancomeçórun an pouco tiempo a quedar cargadicos.
Deilhi, un tiempo apuis bin a la Speciosa para ber l´andadura de la huorta , que habie puosto bien mais tardiega.
Ne l huorto de mie mai, nien ua abeilha para besitar las floricas que íban aparecendo na huorta. Arrefuci la ceilha mei admirada… Carai! Mas anton eiqui que nun hai fumos negros, tamien nun hai abeilhas!?
Na mie huorta de casa, bi ua sola que tabeç haberie feito muito trabalho, assi i todo: Inda hai freijones anque degenerados cumo you habie eiqui screbido no testo “ Ls Bobidicos Maçacucas”, uns tematicos tardiegos que solo agora ampéçan a amadurar, mui poucos, ua bobideira cun quatro bóbidas i, las outras machorras, cumo le chamei. Bien arrependida stou you nun l´haber feito tamien anseminaçon…
Stan a nacer agora uns bobidicos, diç-me mie mai quando cheguei desta beç. Fui-me alhá a assomar para ber l milagre que s´habie rializado nas machorras.
Si senhora, cargadicas de bobidicos bien formados, grácias a quatro ou cinco abeilhas que por alhá fúngan.
Isto ye mais cumplicado que a la pormeira poderiemos pensar!...
Hoije a buer un café cun ua amiga, na praça de Miranda, falei-le na mie obra subre ls tematos an Sintra. Riu-se i diç eilha: anton sós la cobrideira de l´anseminaçon pa las berduras. Rimos-mos las dues.
Diç que fúrun abeilhas benidas de Spanha que matórun las nuossas, dize eilha.
Ora ende stá, pensei you, porquei na Speciosa tamien nun las hai…
La curgidade quedou a martelhar i dou-me spertina. Torno outra beç a l´anternete a ber que se dezie de la mortandade.
Nun achei nada que me falasse de las caçadeiras castelhanas.
Puls bistos, las rezones que ls cientistas por todo l mundo ténen dado son outras, puis las abeilhas stan a morrer an todo l Planeta.
You cuido que si ban a chegar a ua seluçon bien çfrente de la mie- l´anseminaçon artificial de las flores… I dende, sei you alhá!...
Dízen ls cientistas que ye l” Sindroma do Colapso das Colónias”. Ls ambestigadores noméian cumo possibles causas para esta mortandade, las seguintes: L uso de benenos na laboura, l anfraquecimiento genético de las abeilhas, la batéria cousada pula “Varroa”, las alteraçones climáticas i até las radiaçones de ls telemobles.
Dízen eilhes que se cuntináren a morrer, puode deixar d´haber preduçon de quemida, puis 80% de la polenizaçon de las speces berdes ye feita por ansetos i subretodo abeilhas.
I agora percuro you a esses cientistas que nun me ouben, mas que al ler isto me bieno a l´eideia: I porque nó, por bias de todo l que eilhes modeficórun genéticamiente!???? I será que nun somos tamien nós bítimas desso todo modeficado que quememos i nun son só las abeilhas!???
La cousa ye séria!!!!...
Tanto la mosca parasita Apocephalus Boreales, cumo ls benenos puostos para matar bicharada fázen las abeilhas quedar meio tontas, zouriantadas i, nun indo outra beç pa las cormenas acában por se morrer, puis até la mestra queda tonta.
Quien dirie que bechico tan pequerrico i que a las bezes cun sue picadela fai poner giente que nien boto, serie tan ancepensable a la bida de la tierra. Fruta, berduras i pástios depénden deilha, i nós todos tamien.
Especiosa ye ua aldé de l cunceilho de Mirando de l Douro, çtrito de Bergáncia. La lhéngua falada ye l mirandés mas poucos la sáben screbir por haber sido ua lhéngua oural. Agora sendo oufecial yá puode ser screbida cun regras. Ye an mirandés que scribo eiqui nesta jinela birada pal mundo. BIEN BENIDOS EIQUI i an, http://www.adelaide-monteiro.blogspot.com
segunda-feira, 10 de setembro de 2012
quinta-feira, 6 de setembro de 2012
Abraço-te, tierra mie
Nessa tamanha sequidon
Para ber se cun l miu abraço
Ganhas cherume i ceçon
Ls filones cánsan-se cun l sanlhuç
De torneira a botar aire
De l manancial
Las maçaneiras sigúran maçanas
Cun quelor de colgadeiros de Natal
I you abraço-te
Mas quando t´abraço
Miro l tou cielo azul
I la calor fai-me miraiges:
Todo stá d´alrobés
I l tou cielo beio-lo cumo sendo auga
Cun óndias de scuma, branco de nubres
Mas tu nun me bés,
yá nun me bés!
Para te fazer salir desse stado d´ancuncéncia
Próprio de quien ten sede de dies, de meses.
Cun la tue andefréncia
Arramo lhágrimas ne l riu de l tou cielo
I régan-se las huorta
Adonde la rata há-de sumir l´auga
Para que tornes, tierra mie
De l manancial a manar
Abraço-te tierra mie
I cun l abraço que te dou
L miu peito scalda
Mas ansisto an t´abraçar.
Sorbo l azul de l tou cielo
Las nubres scurécen
i, anque tue stéias mui seca
You sinto-me a berdegar
Etiquetas:
adelaide monteiro
terça-feira, 4 de setembro de 2012
Amigo, ajuda-me tu!
Amigo, ajuda-me tu!
Pido que l mundo me splique
Lo que nun quiero aceitar
L mundo nun me diç nada
Pido que l mundo me splique
Lo que nun quiero aceitar
L mundo nun me diç nada
L mundo nun sabe splicar
Amigo, splica-me tu!
Dezi-me porque las lhágrimas
Se me sécan sien salir
M´antúpen las palabras
I nada yá sei dezir
Amigo, diç-me-lo tu!
Dizi-me porque hai tanta fome
I tanto ouro a relhuzir
Precurai als altos senhores
Porquei nun quieren oubir
Amigo, oube-me tu!
Pregunto al aire que porqui passa
Apressiado i a fungar
Cumo mos sécan las fuontes
De tanto d´alhá le tirar
Amigo, nun deixes tu!
Nun deixes porque you sou
Dun pobo que stá calhado
Mas se la lhágrima me sal
Cun todo l que stá antalhado
Anque séia cun bózio rouco
Cortaremos l´augueira de la fuonte
Pa la guiar para outro lhado
Amigo, splica-me tu!
Dezi-me porque las lhágrimas
Se me sécan sien salir
M´antúpen las palabras
I nada yá sei dezir
Amigo, diç-me-lo tu!
Dizi-me porque hai tanta fome
I tanto ouro a relhuzir
Precurai als altos senhores
Porquei nun quieren oubir
Amigo, oube-me tu!
Pregunto al aire que porqui passa
Apressiado i a fungar
Cumo mos sécan las fuontes
De tanto d´alhá le tirar
Amigo, nun deixes tu!
Nun deixes porque you sou
Dun pobo que stá calhado
Mas se la lhágrima me sal
Cun todo l que stá antalhado
Anque séia cun bózio rouco
Cortaremos l´augueira de la fuonte
Pa la guiar para outro lhado
I que regue quien ten pouco
Amigo, ajuda-me tu!
Amigo, ajuda-me tu!
sábado, 1 de setembro de 2012
L mandil

Lembra-se-me tanta beç de l mandil cun un peitico para nun spingarotar l bestido cun l caldo quemido a priessa por bias de ls jogos a chamar por mi antre la classe de la manhana i de la tarde. L bestido, siempre cun panho a mais na barra i no cuorpo, iba medrando al modo que you medraba. L punhos de las mangas chubien braço arriba zabetonados, cumo paixaro que se quier scapar cielo arriba, amostrando ls bracicos an que la fineza denunciaba la malga de caldo botado a angordar ls cochinos an troca dua tora de chouriço ou toucino anriba de l pan, soutranho i, la pratada de merujas an tiempo de raças calientes an Febreiro ou Márcio, quemida a la brigada de la ramalhada, que, tamien nunca a naide botou chicha. Nunca ua manga assentarie bien cun panho a mais i por isso ls ninos andaban sempre cun eilhas pouco abaixo de l quetobielho.
Cumo l tiempo mos demuda ls mandiles, i las brigadas, i l amerosar de la camisola!
Nun quiero las meias de la lhana de l tiu Paulo que ye mui fuorte!, boziaba you al modo que las ponie de polaina, assi que m´arrimaba al lhume.
Parece que inda sinto la mordisquina nas piernas a chubi-me cuorpo arriba sien saber al cierto adonde arrascar de tanto me morder; i la camisola an quelor natural de lhana de canhona, branquita, scolhida de la mais fina mas que assi i todo me cousaba mordisquina assi que mudaba la camisa de franela pula de popelina. Perdonaba-le todo isso quando l çanceinho se me colaba al pelo i las manos se metien andrento l queirelo. Inda stou a ber la camisola dun ponto que le daba mais belume i dondieç, feita por mie mai!
Mas l mandil, l mandil de peito a scunder la merda de semana de l bestido ou quien sabe quinze dies i sobretodo a scunder ls rasgones de ls struncadeiros feitos a jogar al chete i a las palombas, cun un bolso pal lhenço de las moncas mas adonde tamien cabie l cibo de pan para tener las manos mais libres para jogar, anquanto ls dientes íban smoniando.
Fai tanta falta un mandil desses nun tiempo an que tanta cousa apoquenta i que nun hai agulha capaç de coser las trasgas para librar de la túndia, anque cun puntadas lhargas i mal dadas!
Era la eimage de marca de todas las ninas probes, a acumparar cun ls çapatos de cordones de suola, bien mais lhargos i anchos que ls pies para que durássen anhos a filo, mercados al çapateiro de Sendin, quando ls bielhos yá nun podíssen cun las gáçpias i meia suolas.
Perciso dun mandil cun dous bolsicos, adonde meta las manos, quando, por timideç ou canseira, nun saba adonde las ponga...
quarta-feira, 15 de agosto de 2012
Bobidicos maçacucas
Habien-me pedido auga, por cleméncia.
Stou farta de bos regar i para nada! Até yá uas poças bos fiç i apuis tapei para mantener la ceçon. Anque andeble, nun bos abandonei. Que beio you? Un mar de guias a tapar la tierra, flores ambergonhadas a cerrar ls uolhos, bobidicos cumo maçacucas, amubidos. Só ua ten quatro ou cinco bóbidas. Las outras, nien raça!... Se bos sembrei ne l mesmo die, sós porbentura capaç de me splicar essa buossa falta de respeito para mi que bos tengo tratado sien bos çfrançar?
D´oureilhas caídas, flores fechadas antes de las abeilhas l´habéren feito cuçquinhas a saber de puolos, bobidicos amubidos, mei ambergonhadas por séren machorras anque nun deséien, boziórun-me.
Boziou-me solo ua, la que habie ancarrapitado por ua rodriga de freijoneira, la única capaç de fazer ua boç que chegasse até mi, por star mais frescalhona.
Habie amarfanhado la freijoneira, ancarrapitou até arriba i, de punta yá birada para baixo, muito mais fresca que las demais, boziou-me: Passas huorta abaixo, huorta arriba, alhebantas-mos las fuolhas para ber se tenemos bóbidas, regas las alfaces i ls freijoneiros i a nós, nada! Nun bés las oureilhas caídas de las mies armanas, las sues bides a quedar antressecas, ls sous bobidicos cun cara de maduros!?
Hai cousas que nun te sei splicar, repundiu-me meio anreibada, meio ambergonhada, d´alhá de la punta mais alta de la rodriga, mesmo no sítio adonde cruza cun outra para se siguráren las dues i nun caíren cun la airaçada. (Habie roubado l campo a un freijoneiro i amarfanhou-lo). L que sei, houbi-lo als tematos eilhi, quando eilhes se queixában que tamien astanho nun éran capazes de fazer criaçon. Dezie l Nalgatório al Xuxa: Ye un anho stapurado este! Tu bei que you até tengo puolos fuortes capazes de rebentar peinhas, mas cumo puodes ber, nun sou capaç nien de chegar al fondo de las flores. La mie fuorça nun ye maior que la dun peido rastreiro i, an menos de nada las mies flores bíran-se a caras al chano i pronto... Só sou capaç de sigurar uns tematos morrenhosos nas punticas de ls galhos.
Tamien you, respundiu l Xuxa! Tu bés que, anque pequeinho, siempre you questumaba tener ua pedreira de tematos. Mira para mi! Quatro ou cinco, uns tuortos, outros meio secos, outros meio spaixaracados...
Ende tenes! Quando ls tematos nun son capazes d´assigurar ls uobos, que mais nós, pobres bobideiras!, diç-me eilha.
Apuis si las reguei. Juro que yá m´habie dado la gana de le poner las raízes al sol.
Ua airaçada a puxar auga spertou-me de madrugada. Abri la jinela i cheirou-me a tierra molhada. Resfolguei fondo, tal i qual cumo las bobideiras eilhi acerca.
Fui mais aire do que auga, mas, assi i todo, porriba de la rega que habie dado, puode ser que, de maçacucas, ls bobidicos pássen a bóbidas an forma de cuorno, daqueilhas amarelhicas por drento, tan buonas pal caldo de coubes trunchudas cun freijones brancos.
terça-feira, 14 de agosto de 2012
Tiempo de fiestas
Hoije, souturdie
de la fiesta de San Grigoiro la Speciosa starie
silenciosa nun fura l tocar de las campanas a cada hora i meia hora, repetindo
a meidie l toque que sempre se oubiu, l toque a meidie que mandaba la giente
parar sous trabalhos para almorçar. Cunfesso, i yá le dixe porqui muita beç que
me zagrádan estes toques todos. A la ua, porque tira toda la magia de las Trindades
que sempre fúrun seinhas mui çpeciales pa l pobo: a la pormanhana, para
ancomeçar mais un die de trabalho, a mei die para çcansar, a la nuite para
dezir que son horas para ir a saber de la ceia i ls ninos lhargar l chete, las
palombas ou qualquiera outro jogo.
Tengo eiqui
ua brasa!, ála, cadun a correr para sue casa! Era a toque de Trindades que la
garotada s´apartaba, senó inda assentában uas buonas moscardas anriba l lhombo.
I rezaba-se.
Paraba-se l que se tenie an manos i todo mundo rezaba las Trindades.
Agora naide
reza, dezie-me onte tie Guiomar. Nien se sabe quando ye que tócan a missa.
Eiqui acerquita naide ye senhor de drumir antes de las dieç i de drumir ua
séstia.
Mas nun ye
só isto que me zagrada. Zagrada-me i muito que haba dous ou trés sien
legetemidade pal fazer, decídan pul pobo. Naide botou na urna para eileger la
Quemisson Fabriqueira i esta nun ten poder legítemo para poner algo que zagrade i que acabe cun tradiçones. Por nun haber quien tocásse nun era perciso poner aqueilhes toques todos. Porgamában só palas Trindades. Quien percisa de saber las horas, se todo mundo ten adonde las beia? todos ténen reloijos, telemóbles, telbisones.
Para alhá de
las campanas a tirar l silenço, a fazer poluiçon sonora, stá serena la Speciosa
apuis de la fiesta de San Grigoiro. Uns a drumir até mais tarde para çcansar de
l baile que fui animado, outros porende a besitar las huortas que l tiempo
cuntina de squidon. Nien San Grigoiro mos truixo auga. Dezie mie mai:
Lembra-se-me que inda bai a chober uas pingas! Este Santo ye mui adebogado a
auga i, l cielo stá de lhana carbenada.
Bien haias, Zé Luís!
Nun tengo screbido eiqui tanto cumo era miu questume. Nó por you screbir muito menos mas por haber ampeçado a screbir no FB, adonde publico an dous ou trés sítios. Apuis ye tamien l blogue Froles mirandesas. Ora assi a poner an tanto sítio passa-se muito tiempo porqui delantre desta pantalha i, este blogue que ye l que mais miu bai quedando.
Onte, die de San Grigoiro na Speciosa ancuntrei cunterránios que yá nun bie hai ua porrada d´anhos . Siempre an dies de lomiada pa la tierra ancuntramos pessonas que nien se mos lembra quantos anhos fui la ouséncia. Onte bi a Zé Luís de tiu Manuel Joquin. quando mirei para el nun le coinci. Apuis reparei que era la cara de sou pai quando era mais nuobo.
Ui rapaç!, yá nien sei quando ye que fui la última beç que te bi i cunfesso que nun te dei pai a la pormeira mirada, dixe-le you. Puis you a bós si bos conheço. Sigo l buosso blogue mirandés cun muito antresse i tengo bido siempre l que screbis i ls retratos antigos que teneis publicado, dixo el. La mie tie tamien; eilha ye de Infainç.
Quedei cuntenta i isso dou-me outro folgo para screbir eiqui mais a menudo cumo antiempos habie feito.
Bien haias, Zé Luís!
Onte, die de San Grigoiro na Speciosa ancuntrei cunterránios que yá nun bie hai ua porrada d´anhos . Siempre an dies de lomiada pa la tierra ancuntramos pessonas que nien se mos lembra quantos anhos fui la ouséncia. Onte bi a Zé Luís de tiu Manuel Joquin. quando mirei para el nun le coinci. Apuis reparei que era la cara de sou pai quando era mais nuobo.
Ui rapaç!, yá nien sei quando ye que fui la última beç que te bi i cunfesso que nun te dei pai a la pormeira mirada, dixe-le you. Puis you a bós si bos conheço. Sigo l buosso blogue mirandés cun muito antresse i tengo bido siempre l que screbis i ls retratos antigos que teneis publicado, dixo el. La mie tie tamien; eilha ye de Infainç.
Quedei cuntenta i isso dou-me outro folgo para screbir eiqui mais a menudo cumo antiempos habie feito.
Bien haias, Zé Luís!


